Dodawanie do 20: co zrobić, gdy dziecku zabraknie palców

Co to znaczy „z przekroczeniem progu dziesiątkowego”

To działanie, w którym wynik przechodzi przez 10, na przykład 8 + 5 = 13. W szkole mówi się też o dodawaniu z rozpisywaniem, bo dziecko rozpisuje jedną liczbę na dwie części.

W Japonii ten zapis ma swoją nazwę: wisienki. Pod piątką dziecko rysuje dwie kreski i dwa kółka z liczbami 2 i 3, które wyglądają jak para wisienek. Potem liczy: 8 i 2 to 10, a 10 i 3 to 13.

Rysunek to pomoc na początek, z czasem dziecko liczy w głowie.

Zajrzyj jeszcze do zeszytu. Jedni nauczyciele rozbijają drugą liczbę (8 + 5 = 8 + 2 + 3). Inni rozbijają pierwszą (8 + 5 = 3 + 5 + 5). Rób w domu tak samo jak w szkole, żeby dziecku nie mieszały się dwie metody.

Najpierw pary do 10

Japoński pedagog zauważa, że kłopot z 8 + 5 to zwykle kłopot z pytaniem „8 i ile to 10?”. Jeśli dziecko dopiero to liczy, na przejście przez dziesiątkę jest jeszcze za wcześnie.

Zabawy z pudełkiem po jajkach i kubkiem są w artykule Co powinno umieć dziecko w 1 klasie z matematyki. Tu dochodzi talia kart.

Para do 10: memory z talii kart

kilka minuttalia kart

1. Wyjmij z talii figury i dziesiątki. Zostają asy i karty od 2 do 9 (as to 1). Rozłóż karty rewersem do góry.
2. Po kolei odkrywacie po dwie karty.
3. Jeśli razem dają 10, zabierasz parę. Jeśli nie, zakrywasz obie i kolej na drugą osobę.

Łatwiej, gdy karty leżą odkryte. Wariant Piotruś: rozdajecie wszystkie karty z jednym jokerem i odkładacie pary dające 10.

Bez kart: w samochodzie albo w wannie zadaj kilka pytań w rodzaju „10 to 8 i ile?”. Wystarczy około 2 minut, bez punktów.

Droga 1: najpierw do 10, potem reszta

Tę drogę opisują programy w Japonii, Singapurze, Anglii i USA, a w polskim zeszycie to właśnie rozpisywanie.

Dwie ramki: przenieś do pełnej dziesiątki

kilka minutkartka, ołówek, gumka

1. Narysuj dwie ramki, każda to dwa rzędy po 5 kratek. W pierwszej narysuj 9 kółek, w drugiej 7.
2. Zetrzyj jedno kółko w drugiej ramce i dorysuj je w pierwszej. Teraz pierwsza ramka jest pełna, a w drugiej zostało 6 kółek.
3. Dziecko mówi: „9 i 7 to tyle samo, co 10 i 6, czyli 16”.

Zacznij od działań z 9, potem z 8 i 7, bo do dziesiątki brakuje wtedy mało. Z czasem: to samo w głowie, bez rysowania. Pilnuj tylko, żeby dziecko nie przeliczało kółek od 1.

Na którym kroku dziecko się zacina

Japońscy nauczyciele radzą też nie dokładać kolejnych działań, tylko sprawdzić, na którym kroku dziecko staje. Przy 8 + 5 są trzy kroki:

1. Ile brakuje 8 do 10? Dwa.
2. Na jakie części rozłożyć 5, żeby była dwójka? Na 2 i 3.
3. Ile to 10 i 3? Trzynaście.

Gdy dziecko staje na kroku 1 albo 2, to zwykle znak, że pary do 10 nie są jeszcze pewne. Jeśli po tygodniu nic się nie zmienia, zróbcie przerwę od działań przez dziesiątkę i ćwiczcie rozkład liczb.

Gotowe karty pracy z dodawaniem i odejmowaniem do 20 ma zestaw Matma bez nerwów, w temacie „Działania do 20”.

Droga 2: podwojenia i „prawie podwojenia”

W Niemczech dzieci najpierw uczą się „łatwych zadań”, a wśród nich podwojeń, takich jak 6 + 6. Trudne działanie liczą potem przez łatwego sąsiada: 7 + 6 to 6 + 6 i jeszcze 1, czyli 13. Wiele dzieci nie wpada na to samo, więc warto to pokazać.

Palce jak w lustrze

kilka minutnic

1. Stańcie naprzeciw siebie jak w lustrze. Każde z Was pokazuje 3 palce: 3 i 3 to 6.
2. Zapytaj: „Co zmienić, żeby było 4 i 3?”. Jedno z Was dokłada palec, a dziecko mówi wynik.
3. Teraz większe podwojenie: oboje pokazujecie 7. Dwie pełne dłonie to 10, dwie dwójki to 4, razem 14.

Potem to samo bez palców: „6 i 6 to 12, to ile 7 i 6?”.

Obie drogi są dobre, byle dziecko nie liczyło wszystkiego po jednym. W razie wątpliwości trzymaj się tego, co jest w zeszycie.

Jedna liczba, kilka dróg: gra z talią kart

Różne drogi do 13

kilka minuttalia kart

1. Wyjmij z talii figury i dziesiątki (as to 1). Czerwone karty rozłóż odkryte, czarne połóż w stosie rewersem do góry.
2. Odkryj dwie czarne karty, na przykład 8 i 5. Razem to 13.
3. Kto pierwszy znajdzie wśród czerwonych dwie inne karty, które też dają 13, ten je zabiera. Pasują na przykład 9 i 4 albo 7 i 6.

Łatwiej: wojna na sumy. Każde z Was odkrywa 2 karty i mówi sumę na głos, a wyższa suma zabiera karty. Przy remisie każde odkrywa po 2 kolejne karty.

Więcej zabaw z kostką i kartką na liczenie do 20 znajdziesz w artykule Gry matematyczne dla dzieci.

Nowa podstawa programowa mówi, że uczeń „tworzy i stosuje własne strategie obliczeń”. Na koniec klasy 3 uczeń myśli strategicznie także w grach karcianych. Podobnie działają Matematyczne gwiazdki z zestawu Matma bez nerwów: do jednej liczby prowadzi 5 różnych działań.

Liczenie na palcach: kiedy się nie martwić, a kiedy zapytać

Palce są w porządku: nowa podstawa wprost pozwala uczniom liczyć na palcach i klockach. Palce odciążają pamięć, więc niektóre dzieci sięgają po nie dłużej. Z własnego doświadczenia wiem, że dziecko odkłada palce samo, kiedy poczuje, że w głowie liczy szybciej. Naszym zadaniem jest tylko mu w tym nie przeszkadzać.

Bez stopera. Zadania na czas u części dzieci wywołują lęk i blokują pamięć. Mierzenie czasu za wcześnie może cofnąć dziecko do palców.

Kiedy zapytać: jest drugie półrocze klasy 1, a dziecko wciąż liczy każde działanie od 1. Nie zna par do 10, a matematyka kończy się łzami. Wtedy porozmawiaj z wychowawczynią. Ona podpowie, co ćwiczyć i czy warto pójść do poradni.